Abdeslam Aomar Lahsenek Sahararrak: frankismoaren eta frankismo ostearen beste biktimak. Memoria, desmemoria eta Espainiako Estatuaren erantzukizunak (Hegoa, 2025) txostena aurkeztu du bideo labur honetan.
Liburuak ibilbide historikoa eta juridikoa egiten du, 1884an kolonizazioa hasi zenetik demokraziaren lehenengo urteetaraino. Hala, sahararrek jasandako indarkeria desberdinak eta giza eskubideen urraketak dokumentatzen ditu, batez ere, Espainiak bertan emandako azken urteotan eta amaitu gabeko deskolonizazio prozesuan. Urraketa horien artean aurkitzen ditugu mobilizazio baketsuen aurkako errepresioa, desagertze behartuak, biztanleria zibilaren aurkako bonbardaketak eta Espainiaren irteerak eta ondoko okupazioak eragindako lekualdatze behartuak.
Ikerketak, beraz, aldi horretako kasurik ezagunenak argitzen eta memorian sartzen laguntzen du, hala nola Mohamed Sidi Brahim Basiri liderraren desagertzea 1970ean, Zemlako altxamenduaren errepresioa, napalm eta fosforo zurizko bonbardaketak zibilen aurka 1976an, eta 1975eko urriko eta 1976ko otsaileko desagertzeak, Espainiak oraindik erantzukizun administratiboak zituela. Txostenak, gainera, biktimen eta senideen lekukotzak jasotzen ditu, baita hainbat ikerketa forentseren aurkikuntzak ere. Izan ere, ikerketa horiei esker, oraindik Espainiako NANa zuten biztanle sahararrak identifikatu ahal izan zituzten hobi komunetan.
Biktimengan eta beren senideengan oinarritutako ikuspegi batetik, liburuak memoriaren, egiaren eta aintzatespenaren arloko zorrei buruz hausnartzen du, izan ere, Mendebaldeko Sahararen deskolonizazioak irtenbiderik gabe jarraitzen du. Gertakari historikoak aztertu beharrean, txostenak hainbat urtez isilarazitako ahotsak berreskuratu nahi ditu, eta erantzukizunei buruzko eztabaida sozial, akademikoa eta instituzionala bultzatu nahi du. Halaber, memoria demokratikoko politika publikoen esparruan biktima sahararren aintzatespena sustatu nahi du.
Lan hau AFAPREDESA Preso eta Desagertu Sahararren Senideen Elkarteko presidente Abdeslam Aomar Lahsen-ek egindako ikerketa baten emaitza da. EHUko Hegoa Institutuari esker argitaratu zen 2025ean, Euskal Fondoaren laguntzaz eta Luis Mangrané Cuevas, Carlos Martín Beristain eta Tatiana Montenegroren lankidetzarekin.
